BUNALTI GİDERİCİ İLAÇLAR

BENZODİAZEPİNLER
Yarılanma ömürlerine göre benzodiazepinler 3 alt gruba ayırarak incelenebilir:

1- Çok kısa yarı ömrü olanlar : Bu gruptakilerin yarı ömürleri 5 saatin altındadır.
• Midazolam
• Triazolam
• Brotizolam
2- Kısa-orta etkili olanlar: Bu gruptakilerin yarı ömürleri 5-12 saat arasındadır.
• Oksazepam
• Bromazepam
• Lorazepam
• Loprazolam
• Temazepam
• Lormetazepam
• Alprazolam
3- Uzun etkili olanlar: Bu gruptakilerin yarı ömürleri 12 saatten fazladır.
• Flunitrazepam
• Klobazam
• Flurazepam
• Klorazepat
• Ketazolam
• Klordiazepoksid
• Diazepam

Benzodiazepinlerin klinik açıdan önem taşıyan 5 temel farmakolojik etkisi vardır:
• Anksiyete giderici
• Sedatif-hipnotik
• Antikonvulzan
• Kas gevşetici ve
• Amnestik özellikleri vardır.

Benzodiazepinler
• Benzodiazepinler beyin sapı retiküler sisteminden kaynaklanan uyarıyı bloke ederler.
• Septal alan, amigdala, hipokampus ve hipotalamus gibi duygularla ilgili alanlarda etkinliği azaltırlar.
• Epilepsi eşiğini yükseltirler, beyin dalgalarının frekans ve aktivitesini arttırırlar.
• Bu özellikleri ile benzodiazepinler barbitüratlara benzerler.
• Benzodiazepinler erken ve geç anımsama belleğini olumsuz olarak etkilerler, yeni bilgi edinmeyi bozarlar..
• Limbik sistemdeki reseptörlere bağlanma bunaltı giderici etki yapar.
• Kortikal reseptörler ise antikonvülzan etkiden sorumludur.
• Benzodiazepinler talamik çekirdekteki reseptörlere bağlanarak sedatif etki gösterirler.

Etki düzeneği
• 3 tip benzodiazepin reseptörü vardır:
 Merkezi tip I benzodiazepin reseptörü: Temel etkisi sedasyondur. Neokorteks, hipokampus ve serebellumda yoğundur.
 Merkezi tip II benzodiazepin reseptörü: Kas gevşetici etki ön plandadır. Psikomotor yetilerin bozulmasına da etkide bulunur. Korteks, hipokampus, limbik sistem, spinal kord, striatum ve beyin sapında yoğun olarak bulunur.
 Periferik benzodiazepin reseptörü: Merkezi sinir sistemi ve dışında bulunur. Bu reseptör diğer canlılarda da bulunmaktadır. Örneğin bakterilerde bile bulunmaktadır.

Benzodiazepin reseptörleri beyinde GABA reseptörleri ile yakın bir ilişki içindedir.
• Birlikte GABA benzodiazepin reseptör kompleksini oluştururlar.
• GABA reseptörü klor kanalı içerir.
• GABA reseptörlerinin uyarılması klor kanalının açılmasına neden olur.
 Hücre içine klor iyonunun girişi ile zar hiperpolarize olur.
 Bu kanalların açılması klorun hücreye girişini sağlar.
 Bu şekilde nöronların uyarılmaya karşı duyarlılıkları azalır.
 Değişik benzodiazepinlerin anksiyolitik etkileri benzodiazepin reseptörlerine olan afinitelerine bağlıdır.
 GABA, benzodiazepinlerin kendilerine özgü reseptörlerine bağlanma afinitesini arttırır.
• Uzun süre kullanımda klinik etkilerine tolerans gelişir.
• Ayrıca çapraz tolerans söz konusudur.
• Bu ilaçlarda fizyolojik bağımlılık sözkonusudur.
• Yüksek dozlarının bırakılması ise yoksunluk sendromlarına yol açar.
• Solunum depresyonu yaparlar.
• Yaşlılarda yarılanma ömrü kısa olanlar seçilmelidir.
• Gerekli olan en düşük doz ve en kısa sürede kullanılmalıdırlar.
• Dikkati bozarlar.
• Taşıt kullanmada performansı bozarlar.
• Merkezi sinir sistemi depresyonuna neden olurlar.
• Myastenia graviste kullanılmaz.
• Karaciğer ve böbrek sorunlarında dikkatli olunmalıdır.
• Gebelik ve laktasyon döneminde güvenli değildir.

Yan etkiler
• Davranışsal etkiler
 İnhibisyonun kalkması
 Sedasyon
• Kardiyovasküler yan etkiler
 Apneye, ventriküler aritmilere, hipotansiyon ve taşikardiye ya da kardiak arreste neden olabilmektedir.
• Solunum üzerine olan yan etkileri
 Benzodiazepinler yüksek dozlarda solunum depresyonuna neden olur.
• Tolerans, bağımlılık ve yoksunluk reaksiyonları
• Diğer yan etkileri
 Ejakülasyonun inhibisyonu, eksitasyon, manik epizodlar, kekeleme, iştah artışı, kilo alma, cilt belirtileri, bulantı, değişik endokrin belirtiler görülebilir. Nadiren kolestatik sarılık ve agranülositoz ortaya çıkabilir.
• İlaç etkileşmeleri
 Hepatik mikrozomal sistemler için yarışan ilaçlar benzodiazepinlerin inaktivasyonu ve klirensini azaltırlar.

YENİ BUNALTI GİDERİCİ İLAÇLAR
Buspiron
 Motor koordinasyonu etkilememektedir.
 Antipanik ve antifobik etkisi yoktur.
 Akut anksiyete üzerinde etkisizdir.
 Temel kullanım alanı yaygın anksiyete bozukluğudur.
 Ancak anksiyete giderici etkisi geç başlamaktadır.
 Kısmi 5HT1a agonistidir.
 Benzodiazepin ve GABA reseptörlerini etkilemez.
 Hafif  adrenerjik, kolinerjik, histaminerjik, pikrotoksik, kalsiyum kanallarında, amin geri emilimi veya opiyat reseptörlerinde hafif etkileri vardır.
 Benzodiazepinlerin tersine birincil olarak serotonerjik ve presinaptik dopaminerjik bölgelerde etkindir: presinaptik dopaminerjik blok yapar.
 Yüksek dozlarda lokus seruleusta substansiya nigrada dopaminerjik aktiviteyi arttırır. Oysa benzodiazepinler ikisini de aktive eder.
 Alkol ve diğer merkezi sinir sistemi depresanlarının etkilerini arttırmaz.
 Hayvanlarda ve insanda fiziksel bağımlılık ve kötü kullanım potansiyeli göstermez.
 Benzodiazepinlerden farklı olarak psikomotor ve bilişsel becerilerde önemli bir bozulma yapmaz.
 Yoksunluk belirtilerine neden olmaz.
 Uyarıcı etkisi de bulunmamaktadır.
 Sık görülen yan etkileri ağız kuruluğu, baş dönmesi; baygınlık hissi, sinirlilik, huzursuzluk, yüksek dozlarda disfori, bulantı, ishal, güçsüzlük, letarji ve yorgunluktur.
 Monoamin oksidaz inhibitörleri ile kombinasyonunda kan basıncı yükselebilir. Diğer bunaltı giderici ilaçlarla birlikte kullanımı üzerinde yeterince çalışılmamıştır.
 Normal doz aralığı 15-60 mg/gün’dür.

Zopiklon
 Hipnotik, sedatif, anksiyete giderici, antikonvulzan ve kas gevşeticidir.
 Benzodiazepin reseptörlerine bağlanarak etki eder.
 Uykuya geçme süresini kısaltır. Toplam uyku süresini arttırır. Gece uyanmalarının sayısını azaltır.
 Hipnotik olarak kullanılmaktadır. Önerilen doz gece alınmak üzere 7.5 mg’dır. Gerekli görüldüğünde 3.75- 15 mg/gün dozları arasında kullanılabilir. Yatmadan 1/2-1 saat önce alınmalıdır. Ülkemizde Imovane adı altında pazarlanmaktadır.
 Karaciğer yetmezliğinde ve böbrek yetmezliğinde doz azaltılmalıdır.

Zolpidem
• Benzodiazepinlerden yapısal, farmakodinamik ve farmakokinetik olarak farklı özellikler gösterir.
• İn vivo ve in vitro olarak BDP 1-reseptör alt tipine bağlanır.
• Periferik benzodiazepin reseptör alt tiplerine afinitesi yoktur.
• Bunaltı giderici, hipnotik, kas gevşetici, ve antikonvülzandır.
• Genç erişkinlere önerilen doz 10 mg, yaşlılarda ise 5 mg’dır.

ANTİHİSTAMİNİKLER
• Hidroksizin (Vistaril): Doz aralığı 10-200 mg’dır.
• Difenhidramin (Benadryl): 50-100 mg dozunda kullanılması önerilmektedir.
• Doksilamin (Unisom)
• Prometazin: Uyku tedavisinde 25-50 mg dozunda önerilir.

ß BLOKÖRLER
• Propranolol
• Nadolol
• Oksprenolol

KAYNAK: www.med.gazi.edu.tr/akademik/psikiyatri/bunalti.doc
Bunaltı giderici ilaçların bazı farmakolojik özellikleri

Bunaltı İlaçlarıBunaltı İlaçları