Kontrol Altındaki İlaçlar ve İlaç Kötüye Kullanımı
Belirli psikotrop ilaçlar ve diğer maddeler keyif verici etkileri nedeniyle kişiler tarafından kötüye kullanılırlar. Bunun sonucu kişide bağımlılık oluşturabilirler. Bunlara uyuşturucu (narkotik) maddeler adı verilirse de, bazıları uyuşturucu değil, uyarıcı etki yaparlar (kokain, amfetaminler ve diğer bazıları gibi). Onun için bunlara ortak bir adla bağımlılık yapıcı maddeler denilmesi yeğlenir. Tütün ürünleri ve alkollü içkiler dışında kalan, kamu sağlığı ve sosyal düzen yününden ciddi sorunlara yol açan bağımlılık yapıcı ilaçlar ve maddeler uluslararası ve ulusal kontrol altına alınmışlardır.
Kontrol altındaki bağımlılık yapıcı ilaçların Sağlık Bakanlığı tarafından bastırılan ve İl Sağlık Müdürlükleri ‘nden sağlanan kırmızı ya da yeşil reçetelere yazılması gerekir. Bu özel reçeteler seri numaralıdır, biri asıl ve 2’si kendiliğinden kopyalı olmak üzere 3 sayfadır. Reçeteyi yazan hekim ilgili yerleri doldurup, ilacı reçeteledikten sonra, tarih koyup imza atar ve reçetenin aslı ile birinci kopyasını hastaya verir; son kopya hekimin dosyasında saklanır. Bu reçetelerde miktarlar rakamla ve ayrıca yazı ile belirtilir. Reçete eczaneye getirildiğinde reçetede adı geçen hastanın kimliği ve adresi reçetenin arkasına eczacı tarafından kaydedilir. Eczacılar reçetenin aslını, ertesi ayın 20’sine kadar iki nüsha özel formuna kaydederek, Sağlık Bakanlığı İlaç ve Eczacılık Genel Müdürlüğü tarafından kontrol edilmesi ve bilgisayara geçirilmesi için İl Sağlık Müdürlüklerine teslim ederler, bir kopyayı kendi dosyalarında saklarlar.
Kırmızı reçeteye yazılacak ilaçlar, 1961 Uyuşturucu Maddeler Tek Sözleşmesi’nin (Single Convention on Narcotic Drugs, 1961) 1. listesine giren narkotik (opiyoid) analjezikler ve kokaindir; daha sonra aslında psikotrop ilaçlar olan flunitrazepam, metilfenidat ve fenetilin (sonuncu ilaç Türkiye’de ruhsatlandırılmamıştır), kırmızı reçete kapsamına alınmıştır. Adı geçen sözleşmenin 3. listesine giren kodein, dionin ve dekstropropoksifen gibi zayıf opiyoidlerin düşük birim dozlu preparatları ile onların ve yeşil reçete kapsamına giren psikotrop ilaçların doz artırımına olanak bırakmayacak şekilde “caydırıcı” ilaç ya da başka maddelerle kombine edilmiş preparatları normal reçeteye yazılarak eczanelerden alınabilir. Kırmızı reçete kapsamına giren preparatların listesi bu bölümün sonuna konulmuştur.
Yeşil reçete kapsamına giren preparatlar, 1971 Psikotrop Maddeler Sözleşmesi’nin (Convention on Psychotropic Sustances, 1971) 2., 3. ve 4. listelerinde yazılı ilaçları içerenlerdir. Yukarıda sözü edilen kodein ve benzeri zayıf opiyoidlerin yüksek birim dozlu (kodein için 20 mg ya da daha fazla) preparatları da yeşil reçeteye yazılır. Yeşil reçete kapsamındaki psikotrop ilaçlar barbitüratlar, benzodiazepinler ve diğer bazı hipnosedatif ve anksiyolitik ilaçlar ile psikostim ülan etkili amfetaminler ve amfetamin benzeri ilaçlardır (yukarıda kırmızı reçete kapsamına girdiği belirtilen flunitrazepam ve amfetamin benzeri ilaçlar olan metilfenidat ve fenetilin dışında). Bağımlılık yapma potansiyeli düşük olan ya da neredeyse olmayan bazı ilaçlar da Türkiye’de kontrol altına alınmıştır (biperiden, dekstrometorfan, izoaminil, ketamin, tiopental, triheksifenidil, tramadol, zolpidem ve zopiklon gibi) ve yeşil reçeteyle yazılmaları gerekir; ancak, dekstrometorfanın kombine preparatları bunun dışındadır. Yeşil reçete kapsamına giren preparatların listesi bu bölümün sonuna konulmuştur.
Batı ülkelerinde kontrol altındaki bağımlılık yapıcı ilaçlar, sözleşmelerde olduğu şekilde listeler halinde düzenlenmişlerdir. İlacın bağımlılık yapma ve kötüye kullanım potansiyelinin ve yaratabileceği kamu sağlığı ve sosyal sorunların derecesine göre ilaçların kontrolündeki sıkılık ve kısıtlamalar listeler arasında değişiklik gösterir. Türkiye’de bu konuda bir listeleme, görünüşe göre yoktur; ancak kırmızı reçete kapsamındaki ilaçlar birinci liste ve yeşil reçete kapsamındakiler ikinci liste olarak kabul edilebilir.
Kırmızı reçete kapsamındaki ilaçlar için bir reçetede yazılabilecek maksimum ilaç miktarı kısıtlanmıştır ve daha sonra reçeteler arasındaki zaman aralığı için de Sağlık Bakanlığı’nca kısıtlama getirilmiştir. Sözkonusu ilaçlar kural olarak bir reçetede en fazla 5 günlük tedavi dozunda yazılabilir ve aynı hasta için 5 günden ünce tekrar reçete yazılamaz. Aynı kırmızı ve yeşil reçeteyle tekrar ilaç alınması mümkün olmadığı için, her seferinde ayrı reçete yazılması gerekir. Yüksek Sağlık şurası’nın Kasım 1997 tarihli kararı ile morfin, petidin, kodein ve kodein fosfat gibi akut ve kronik ağrının tedavisi (özellikle terminal dönemdeki kanserli hastalarda olağan olan kronik ağrının ağızdan tedavisi) için sık olarak kullanılan opiyoid analjeziklerin reçetedeki maksimum miktarları ve reçete yazma sıklığı için bu bölümün sonundaki tabloda gösterilen düzenlemeler yürürlüğe konulmuştur:
Bağımlılık yapıcı ilaçlar ile ilgili yukarıdaki kısıtlamaların başlıca nedenlerinden biri, hastanın ilaca olan gereksinimi bittiğinde kötüye kullanmasına ya da başkalarını kötüye kullandırmasına olanak vermemek ve diğeri bu ilaçların eczanelerden kaçağa kaymasını (diversiyonunu) önlemektir.
UYARI: Söz konusu ilaçlar reçetelenirken aşağıdaki noktalara dikkat edilmelidir.
1. Hastanın ilacı kullanması için yeterli bir neden olmadan bu ilaçlar yazılmamalıdır. Mümkün olan durumlarda bağımlılık yapma ve kötüye kullanılma potansiyeli olmayan seçenekler (örn. opiyoid analjezikler yerine NSAİİ’ler gibi) reçetelenmelidir.
2. Uyku bozukluğu, dış nedenlere bağlı anksiyete bozukluğu ya da akut ağrılı durumu olan hastalarda tedavi süresi elverdiğince kısa tutulmalıdır. Yeniden reçete yazılması gerektiğinde hastanın durumunu incelemeden, en azından onu görmeden reçete yazılmamalıdır. İlacın tedaviye olanak veren en düşük miktarı yazılmalı ve hastanın ilacı depolaması önlenmelidir.
3. Hekim, kendisine hasta olarak gelen kişinin bağımlılık yapıcı ilacı kötüye kullanmak ya da yüksek fiyatla satmak için edinmek amacıyla kendini hasta
gösteren (simülatür) ve bu amaçla doktordan doktora koşan bir kişi olabileceğini hatırda tutarak kişiyi bu yünden değerlendirmelidir. Ayrıca hekimin başvuran kişideki ruhsal ve fiziksel bozuklukların kötüye kullanılan maddenin toksik etkisine ya da madde yoksunluğuna bağlı olabileceğini dikkate alması, ona göre tıbbi işlem yapması gerekebilir.
4. Yeşil ve kırmızı reçetelerin çalınmaması ya da başka türlü kötüye kullanılmaması için hekim aşağıdaki ünlemleri almalıdır.
i) Boş reçeteler kilitli bir dolapta tutulmalı, yazılmış reçeteler de dahil, ortalıkta bırakılmamalıdır.
ii) Reçetede düzeltme yapılmamalı, yapılmışsa uygun şekilde parafe edilmelidir.
iii) Reçetede ilaç yazarken üstte boşluk bırakılmamalı ve yazdıktan sonra altta kalan boşluk çizgi ile kapatılmalıdır.
5. Hastaya reçeteyi herhangi bir nedenle yaptırmaktan vazgeçtiğinde iade etmesi ya da eczaneden reçetede yazılan ambalaj sayısından daha az ambalaj verildiğinde haber vermesi söylenmelidir.
Bağımlılık yapıcı ilaçlar, kamu sağlığını ve düzenini korumak için sıkı kontrol altına alınmıştır; bunun hekime ve eczacıya yüklediği külfetler onları reçetelememeye ya da eczanede bulundurmamaya neden olmamalıdır. Bu ilaçlar başta şiddetli ağrı durumunda kullanılan opiyoid ilaçlar olmak üzere birçok klinik durumda, seçeneği olmayan ilaçlardır. Külfetleri nedeniyle gereğinden az reçetelenmeleri veya onlar yerine zayıf seçeneklerinin kullanılması ya da eczanelerde ve ecza depolarında bulundurulmamalar
ı hekimlik ve eczacılık mesleklerinin etiğine uymaz.
KIRMIZI REÇETEYE YAZILMASI GEREKEN PREPARATLAR
(Kaynak: S.B. İlaç ve Eczacılık Genel Müdürlüğü, Aralık 1998; bazı preparatlar artık üretilmemektedir)
Aldolan Ampul (petidin [meperidin]), Basta Ampul (pentazosin laktat), Dolantin Ampul, Tablet, Süpozituar (petidin), Fentanyl Ampul (fentanil), Morfin Ampul (morfin hidroklorür), M-Eslon Mikropellet Kapsül (morfin sülfat), MüSüTü Continus Tablet (morfin sülfat), Rapifen Ampul (alfentanil), Ritalin Tablet, Ampul (metilfenidat), Rohypnol Ampul, Tablet (flunitrazepam), Redalfa Ampul , Sosegon Ampul, Tablet (pentazosin), Opyum Tozu (morfin, kodein), Opyum Tentürü (morfin, kodein), Tıbbi Afyon (morfin, kodein), Sufenta Ampul (sufentanil), Temgesic Ampul, Sublingual Tablet (buprenorfin), Vental Retard Tablet (morfin hidroklorür), Fentanyl Citrate Ampul, Flakon (fentanil)
YEŞİL REÇETEYE YAZILMASI GEREKEN PREPARATLAR
(Kaynak: S.B. İlaç ve Eczacılık Genel Müdürlüğü, Aralık 1998; bazı preparatlar, yeşil reçete kapsamınagirmeleri sonucu üreticileri üretimden vazgeçtikleri için artık üretilmemektedir)
Ativan Tablet (lorazepam), Arkodin Tablet (kodein, dionin, fenobarbital), Adumbran Tablet (oksazepam), Algaphan Draje (dekstropropoksifen), Althecodine Tablet (fenobarbital, kodein, dionin), Arkodin şurup (kodein fosfat, efedrin hidroklorür, sodyum benzoat), Asekod Tablet(kodein fosfat, parasetamol), Aparkan Tablet ( t r i h e k s i f enidil), Anksen Kapsül (kloroazepat), Akineton Ampul (biperiden hidroklorür), Akineton Tablet (biperiden hidroklor ür), Apo-Alpraz Tablet (alprazolam), Balans Draje (fenobarbital), B e l l a c o d i n , Barbinal Ampul ( f e n o b a r b ital), Benzokodin Tablet (kodein, efedrin hidroklorür), C odephal Tablet (kodein fosfat, efedrin hidroklorür), C a l m i nef Tablet , Calcidrine şurup (pentobarbital), C o d e r p i n T a b l e t , Codenur Tablet (kodein, dionin, efetonin), C o v eral şurup (kodein fosfat), Corex şurup (kodein fosfat), Cafergot PB Draje (butalbital, kafein), Contramal Ampul, Kapsül, Damla, Süpozituar (tramadol hidroklorür), Dikosan Tablet (kodein, dionin), Dorfan CF Kapsül (dekstrametorfan), Di-Co Tablet (kodein, dionin, fenobarbital), Defrol Tablet (dekstropropoksifen), Doloksen Kapsül (dekstropropoksifen), Dephedrine şurup (kodein fosfat),Dionidin Kompü (kodein, dionin), Diocodine Tablet(kodein, dionin), Diazem Kapsül, Ampul (diazepam), Diapam Draje, Ampul (diazepam), Dormicum Ampul ( midazolam), Diazepam Desitin Rektal Tüp ( d i a z e p a m ) , Enobrin Kapsül (medazepam), Elibrin Draje ( k l o r d i a z epoksid), Ekivan Draje (klordiazepoksid), Equanil Tablet (meprobamat), Efetal Tablet (kodein, fenobarbital, efedrin hidroklorür), Efeko şurup (kodein fosfat, efedrin hidroklorür), Efizep Tablet (klonazepam), Fenokodin Tablet (kodein, dionin), Firisium Tablet (klobazam), G a y a k o d i n şurup (kodein fosfat), Halcion Tablet ( t r i a z o l a m ) , Hypnomidate Ampul (etomidat), İpnozem Tablet ( n i t r azepam), İmovane Tablet (zopiklon), Jucodine Draje ( k odein, dionin), Jucodine F Draje (kodein fosfat), K l i d r a x Draje (medazepam), Kodilin Tablet (kodein, dionin, fenobarbital), Kodis Tablet (kodein, dionin), Kodulumin Tablet (kodein, dionin, fenobarbital), Kodibeksin Tablet ( fenobarbital, kodein, dionin), Kodineks Tablet (kodein, dionin), Kodipen Tablet (kodein, dionin, efedrin hidroklorür), Kodinal Tablet (kodein, Dover tozu), Kodion Tablet(kodein, dionin), Kodin Komprime (kodein, dionin, fenobarbital),Kodis şurup (kodein fosfat, efedrin sülfat), K oludine şurup (kodein fosfat, efedrin hidroklorür, sodyum benzoat), Koludine Tablet (kodein, dionin), Koden Tablet (kodein, efedrin hidroklorür), Ketalar Flakon ( k e t a m i n hidroklorür), Librium Draje, Ampul ( k l o r d i a z e p o k s i t ) , Lizan Kapsül (diazepam), Librizan Tablet ( k l o r d i a z epoksit), Luminal Tablet (fenobarbital), L u m i n a l e t t e n Tablet (fenobarbital), Luminal Ampul (fenobarbital), L ucdicodine Tablet (kodein, dionin), Ludionin Komprime (dionin, fenobarbital), Libertin Draje ( k l o r d i a z e p o k s i t ) , Libroksil Tablet (klordiazepoksit, amitriptilin), L e x o t a n Tablet (bromazepam), Ludicodine şurup (kodein fosfat,efedrin hidroklorür), Magodon Tablet (nitrazepam), M e p rol Tablet (meprobamat), Miltown Tablet ( m e p r o b a m a t ) , Minimal Tablet (fenobarbital), Meposedin Tablet ( m e probamat), Mergal Draje (meprobamat, atropin sülfat, ergotamin tartarat), Metekodin Draje (kodein, dionin, fenobarbital, aminoprin), Malontin Tablet ( k l o n a z e p a m ) , Megrefor Komprime (fenfluramin), Nabacodin Tablet (kodein, dionin, fenobarbital), Neocodin Tablet ( kodein , dionin), Neocodin şurup (kodein, efedrin hidroklorür, dionin), Nobral Kapsül (medazepam), Nobrium Kapsül (medazepam), Nervium Tablet (diazepam), Nobraksin Draje (medazepam), Nembutal Kapsül, Ampul, Süspansiyon (nembutal), Nekuadon Tablet (meprobamat), Neotiankil Tablet (meprobamat), Noludar Tablet ( metiprilon ) , Nevridine Tablet (veronal sodigue), Nucodin Komprime (kodein, dionin, fenobarbital, efedrin), Nürocap Kapsül (klorazepat), Opidrin Tablet (kodein, dionin, efedrin hidroklorür), Opokodin Tablet (kodein, Dover tozu, fenobarbital), Obetrol Tablet (fenfluramin), Ospasmil Tablet ( fenobarbital, efedrin hidroklorür), Preveral şurup ( dekstr ometorfan), Ponderal Tablet (fenfluramin), P a r a – S a n o l Tablet (meprobamat), Phenobarbital Tablet ( f e nobarb ital), Pektosedil Tablet (kodein, dionin, fenobarbital), Pheobarbitalum Tablet (fenobarbital), Pektoral şurup ( kodein, gliseril gayakolat), Pleuron şurup (kodein fosfat, sodyum benzoat), Pecode şurup (kodein fosfat, gliseril gayakolat), Pental Ampul (tiopental), Pentotal Ampul ( t iopental), Peracon Damla, şurup, Draje (izoaminil siklamat), Romilar Draje, Damla, şurup ( d e k s t r o m e t o r f a n ) , Radyocodin Tablet (kodein), Rivotril Damla, Ampul, Tablet (klonazepam), Riedex şurup ( d e k s t r o m e t o r f a n , klorfeniramin maleat), Ris-Tussin Tablet, şurup (deks trometorfan, klorfeniramin maleat, gliseril gayakolat), Remin Film Tablet (zolpidem hemitartarat) Serepax Tablet (oksazepam), Secobarbital Sert Kapsül ( s e k o b a r b i t a l ) , Sintown Tablet (meprobamat), Sedeks B şurup ( k o d e i n fosfat), Secodin şurup (kodein fosfat, efedrin hidroklor ür), Stilnox Film Tablet (zolpidem, hemitartarat), Syracol şurup (kodein fosfat, sodyum benzoat, efedrin), T r a nkilin Tablet (meprobamat), Tranxilene Kapsül ( klorazepat dipotasyum), Tukalmin Draje (izoaminil sitrat), T o s iron Tablet (kodein, dionin, fenobarbital), Tucodil Tablet (kodein, dionin, fenobarbital), Tiocodin Tablet ( k o d e i n , dionin, fenobarbital), Tiocodil Tablet , T r a n k o – A d a m o n Draje (meprobamat), Tusso şurup B (kodein fosfat, efedrinhidroklorür, potasyum sülfogayakolat), Valibrin Kapsül (diazepam), Valium Süspansiyon, Tablet, Ampul ( diazepam), Volpan Kompoze Tablet (kodein fosfat, parasetamol, kafein), Xanax Tablet (alprozolam), Zepam Tablet ( d i a z e p a m ).
Kaynak: http://www.turkmedikal.net/ilac_klavuzu/giris.pdf
Bir önceki yazımız olan Antipsikiyatri Yeniden mi ? başlıklı makalemizde Akıl Oyunları, Antipsikiyatri ve depresyon hakkında bilgiler verilmektedir.
Popularity: 4% [?]
Loading ...