Trikotillomani: Saç Koparma Hastalığı
Trikotillomani: Saç Koparma Hastalığı
Kişiyi saçlarını ya da kıllarını yüzey derisinden ayıracak şekilde çekmeye zorlayan bir saplantı ya da karşı konulamaz bir dürtü olarak tanımlanan bu hastalığın tıptaki adı trikotillomanidir. Trikotillomani sözcük yapısı bakımından Yunanca kaynaklı üç kelimeden oluşuyor: Saç (thrix), çekme (tillein) ve mania (mani, duygusal taşkınlık). Saç ya da kaş kirpik, ya da diğer vücut kıllarını yolma davranışı öncesinde kişi rahatsız edici bir gerginlik yaşar. Kıl koparmak için giderek artan istek ve gerili kılı yolduğu zaman yerini kısa süreli rahatlamaya bırakır. Saç yolma davranışı, uzun sürede kafada çeşitli alanlarda kelliğe neden olabiliyor, ya da özellikle kasıklar ve koltuk altından kıl koparılması durumunda daha sık olan abseler oluşabilir. Kimi zaman hasta kopardığı kılları yutabilir, bu durum kronik biçimde devam ederse bağırsaklarda top haline gelen kıllar barsak tıkanmalarına sebep olabilir. Bazen de trikotillomani hastası kendi saçını ya da vücut kıllarını koparmaz ancak başkasından koparmak, halı ya da oyuncak tüylerini koparmak, evcil hayvanlardan kıl koparmak gibi farklı davranışlar gösterebilir.
Her ne kadar hastalık çocukluktan yaşlılığa her yaşta görülebilse de genellikle 12–13 yaşlarında ergenliğe geçiş döneminde başlar. Kızlarda daha fazla görülmekle birlikte bıyık sakal koparan erkeklerin de sayısı az değildir. Fakat kadınlar koparma sonrası başta beliren kelliği saklamakta zorluk çektikleri için tedaviye daha sık başvururlar. Erkeklerde kelliğin toplumsal olarak kabul görmesi, sakal ve bıyıktaki açıklıkların tıraş olarak kapatılabilmesi sebebiyle hastalık daha rahat saklanabilir.
Trikotillomaniye sık olarak depresyon, kaygı bozuklukları, alkol ve madde kullanımı ve diğer dürtü kontrol bozuklukları eşlik eder. Tedavide saç yolma davranışını tetikleyen faktörleri tespit ederek bu davranışı değiştirme ya da ya da bu faktörlere yanıt olarak verilen saç yolma davranışını önlemeye yönelik becerileri hastalara öğretme hedeflenir. Kişiden hangi gün kaç tel kıl kopardığını, koparmayı tetikleyen davranışlar, ilişkili duygu ve düşünceleri kaydetmesi istenir. Kimi zaman kıl koparmayı fiziksel olarak engelleyecek parmak bandajları, bereler de kullanılır. Çünkü kıl koparma çoğu zaman farkına varılmadan, otomatiklik kazanmış halde yapıldığı için bu fiziksel engeller ve kayıtlar kişinin kıl kopardığını fark etmesini sağlayacaktır. İlaç tedavileri de hastalığın belirtilerini hafifletir. Tedavide antidepresan ve antipsikotik ilaçlar kullanılabilir. En etkili tedavi yöntemi ise ilaç tedavisi ve psikoterapinin birlikte uygulanmasıdır. (1)
BAŞKA YERDE SINIFLANDIRILMAMIŞ DÜRTÜ DENETİM BOZUKLUKLARI: TRİKOTİLLOMANİ
DSM-IV’e göre trikotillomaninin esas özelliği fark edilir saç kaybıyla sonuçlanan, saçların tekrarlayıcı olarak çekilip kopartılmasıdır. Diğer klinik semptomlar arasında saçları çekmeden önce artan gerilim hissi, saç koparıldıktan sonra haz, doyum ve rahatlama vardır.
Trikotillomani açıkça kadınlarda erkeklere göre daha sıktır. İlişkili olduğu bozukluklar; obsesif kompulsif bozukluk, obsesif kompulsif kişilik bozukluğu, borderline kişilik bozukluğu ve depresif bozukluktur.
Trikotillomaninin çok etmene bağlı olduğu ileri sürülse de, tüm vakaların çeyreğinden fazlasında zorlayıcı bir durumla ilişki mevcuttur.
En sık kafa derisi etkilenmiştir, tüm vücut bölgeleri de etkilenebilir. Diğer alanlarda da olabilir; kaşlar, kirpikler ve sakalda; daha az yaygın olduğu bölgeler gövde, pubik alanlardır. Skalp ve deride anormallik yoktur. Saç yolunda her ne kadar kaşıntı ve sızlama bu bölgede olabilirse de ağrı bildirilmemiştir.
Trikofaji, saç yolmayı takiben saçın yutulmasıyla olabilir. Trikofajinin komplikasyonları kıl yumağı, malnütrisyon ve bağırsak tıkanmasıdır.
Kıl folikülünün trikotillomanideki histopatolojik özellikleri bilinmemektedir ve biyopsi diğer alopesi tiplerinden ayırmakta yardımcıdır. Hastalar davranışlarını genellikle inkâr ederler ve sonuçları gizlemeye çalışırlar. Kafa vurma, tırnak yeme, tırmalama, kemirme, deriyi koparma gibi diğer self-mutilatif davranışlarda olabilir.
Trikoltimani ve obsesif kompulsif bozukluğun fenomenolojileri örtüşür. Trikotillomani de obsesif kompulsif bozuklukta olduğu gibi kronik ve hasta tarafından istenmeyen bir durum söz konusudur.
Trikotillomani obsesif kompulsif bozukluktan farklı olarak obsesif düşünceler yoktur ve kompulsif aktivite bir eylemle-saç yolma-sınırlıdır.
Trikotillomani genellikle çocukluk ya da ergenlikte başlar, fakat yaşamın çok daha geç evrelerinde de bildirilmiştir. Geç başlangıçta kronisite ihmali daha yüksektir. Gidişi çok iyi bilinmemektedir. Hem kronik hem tekrarlayıcı formları olur.
Tedavi sıklıkla psikiyatrist ve dermatoloğu içerir. Depresyon olsun ya da olmasın antidepresan ajanlar dermatolojik iyileşme yapabilirler. (2)
Trikotilomani (Dürtüsel Olarak Saç ve Vücut Kıllarını Yolma Hastalığı) Nedir?
Kişiyi saçlarını ya da kıllarını yüzey derisinden ayıracak şekilde çekmeye zorlayan bir saplantı (kompülsiyon) ya da karşı konulamaz bir dürtü olarak tanımlanan bu hastalık, dürtü kontrol bozukluklarının içinde sınıflandırılıyor. Trikotilomani sözcük yapısı bakımından Yunanca kaynaklı üç kelimeden oluşuyor: saç (thrix), çekme (tillein) ve mania (mani, duygusal taşkınlık). Saç ya da vücut kılı yolma davranışı öncesinde rahatsız edici bir gerginlik deneyimleyen hastalar, kılları yolmaktan haz alıp doyum buluyorlar ve üzerlerindeki gerginlik yerini rahatlamaya bırakıyor. Saç yolma davranışı, uzun sürede kafada öbek öbek kelliğe neden olabiliyor.
Trikotilomani ve Sık Rastlanan Yaş Aralığı:
Hastalık genellikle erken ergenlik döneminde görülüyor. Her ne kadar her yaştan hastaya rastlanabiliyor olsa da ilk tipik saç yolma davranışı sıklıkla 12 yaşlarında ortaya çıkıyor.
Trikotilomani Tedavisi:
1. Psikoterapi (Bilişsel-Davranışçı Terapi): Bilişsel-davranışçı terapi, saç yolma davranışını tetikleyen faktörleri tespit ederek bu davranışı değiştirmeyi ya da ya da bu faktörlere yanıt olarak verilen saç yolma davranışını önlemeye yönelik becerileri hastalara öğretmeyi hedefliyor. Terapist, hastanın günlük hayattaki sıkıntılara ve duygusal durumlara farkındalık geliştirmesini sağlayarak saç yolma davranışına nelerin neden olabileceğini bulmasında rehberlik ediyor. Kimi hastalar, saçlarını yolmayı engelleyecek parmak bandajları ya da ne zaman saç yolduklarına ilişkin tuttukları kayıtlarla tedavide hatırı sayılır bir aşama kaydedebiliyorlar.
2. İlaç Tedavisi: Uygulanan ilaç tedavileri de hastalığın belirtilerini hafifletebiliyor. Tedavide, Prozac’ın da içinde bulunduğu seratoninin geri alımını engelleyen ilaçlar kullanılıyor. Ancak ilaç tedavisinin etkinliği tartışmalı. Çünkü ilaç tedavisi gören hastaların bir kısmı tamamen iyileşirken, bir kısmında hiçbir değişiklik olmayabiliyor.
Araştırmacılar, ilaç tedavisiyle aynı sürede götürülecek olan terapinin etkinliğini halen araştırıyorlar.
Tedavi gördükten sonra saç yolma davranışını kesen hastaların saçları, eğer ki saç derileri kalıcı kelliğe neden olacak derecede tahrip edilmemişse tekrar köklerden uzamaya başlıyor. (İnci Ayhan)(3)
KAYNAKLAR:
(2) http://www.dpsikiyatri.com
(3) http://biltek.tubitak.gov.tr
Popularity: 2% [?]
Bu Yazının Etiketleri »»»alkol ve madde kullanımı, antidepresan ajanlar, Bilişsel-davranışçı terapi, Borderline Kişilik Bozukluğu, dürtü kontrol bozuklukları, depresif bozukluk, depresyon, duygusal taşkınlık, kaygı bozuklukları, kaş kirpik, Kıl koparmak, kılla, mani, Obsesif Kompülsif Bozukluk, obsesif kompulsif kişilik bozukluğu, Prozac, Saç Koparma Hastalığı, thrix, tillein, Trikotillomani, yüzey derisi, İlaç Tedavisi
Loading ...